ทุกครั้งที่มีวิกฤต ไม่ว่าวิกฤตการเงิน วิกฤตน้ำท่วมครั้งนี้ สิ่งที่ผมเห็นคืออคติ (Cognitive Bias)ครับ ท่วมยิ่งกว่าน้ำท่วม บางคนมองแง่ร้ายมาก บางคนมองแง่ดีมาก บางคนเข้าข้างฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งมาก รู้สึกดีมาก ๆ รู้สึกแย่มาก ๆ
อคติเป็นปัจจัยสำคัญที่สร้างความแตกต่างมหาศาลกับนักลงทุน ผมอยากจะเสริมต่อจากตอนแรกที่เขียนไม่สมบูรณ์นัก และเอาสิ่งที่ผมรวบรวมมาเฉพาะที่เกี่ยวกับการลงทุนจากหนังสือมาลงไว้ตรงนี้ แต่จะไม่เขียนอธิบายนะครับ แต่ละหัวข้อมันยาวมาก และกว้างด้วย ถ้าเขียนตัวอย่างลงไป จะสร้าง bias ให้คุณทันที 
1. Anchoring Trap ยึดมั่นในความคิดแรกของตัวเอง ว่าเป็นสิ่งที่ถูกต้อง
2. Status Quo ante Trap : การอยู่ในเขตปลอดภัยของตัวเอง หรือ Comfort zone ไม่อยากเปลี่ยนแปลงอะไร
3. Sunk Cost Trap : ปกป้องการตัดสินใจแรก เอาต้นทุนเดิมที่ไม่มีค่าแล้วมาใช้เป็นเกณฑ์
4. Confirmation Trap : การ”เลือก”ฟังเฉพาะข้อมูลสนับสนุนความคิดตัวเอง ไม่ฟังความคิดอื่น ๆ
5. Incomplete information Trap : การตัดสินใจโดยใช้ข้อมูลไม่ครบด้าน
6. The Conformity Trap : การทำตามกัน ทำตามจ่าฝูง (หรือเซียน)
7. The Illusion of Control Trap : รู้สึกดีกับความรู้สึกว่าเราควบคุมสถานการณ์ได้ (ทั้ง ๆ ที่บางครั้งไม่ใช่)
8. The Coincidence Trap : สับสนกับกฎเรื่องความน่าจะเป็น รู้สึกบังเอิญว่าเราใช้สัญชาติญาณเราเดาถูกเสมอ
9. The Recall Trap : เน้นย้ำกับเหตุการณ์บางอย่าง(ที่เราจำได้ดี)ในความทรงจำมากเกินไป
10. The Superiority Trap : ประเมินความสามารถและทักษะของตัวเองสูงเกินไป
11. Hindsight Traip : รู้สึกว่าเราเข้าใจเหตุการณ์ในอดีตที่เกิดขึ้นได้ดี ดังนั้นเราจะเข้าใช้เหตุการณ์ที่จะเกิดขึ้นในอนาคตด้วย
12. Extrapolation Trap : แนวโน้มในปัจจุบันจะดำเนินต่อไปในอนาคต
13. “I can overcome cognitive biases” Trap : เมื่อใดที่คิดว่าเราควบคุมอคติได้ คือคุณตกอยู่ในอคติข้อนี้
สิ่งดังกล่าวให้หมดไปคงทำไม่ได้ แต่มีให้น้อย ๆ ลง มองโลกตามความเป็นจริงครับ วิธีแก้คือใช้ตรรกะให้เยอะกับความรู้สึก ใครเคยเรียน GMAT พวกนี้จะปน ๆ อยู่ในส่วน Critical Thinking อีกวิธีหนึ่งคือการดูจิตตัวเอง อันนี้การฝึกสติสมาธิช่วยได้เยอะ
วิธีแก้อีกวิธีหนึ่งคือ การใช้ระบบในการตัดสินใจแทนเรา System trade วิธีดังกล่าวช่วยลด bias ลงมาก แต่ปัญหาคือ ระบบนี้ทำให้เราต้องขายก่อนที่ควรจะเป็น และระบบเป็นการอ้างอิงอดีต เมื่อนำมาใช้จริง ต้องปรับไปปรับมาอยู่ดี ซึ่งทำให้เราตกอยู่ใน bias ได้ไม่ต่างกัน
ทั้งสองวิธีดังกล่าวไม่ง่ายเลย และผมกำลังจะบอกสิ่งที่ตรงกันข้ามกับสิ่งที่ผมพูดมาทั้งหมดข้างต้นว่า อันที่จริง bias ช่วยการลงทุนได้ไม่น้อยเหมือนกัน ถ้าไม่มี bias เลย อาจจะไม่ดีด้วยซ้ำไป ดังนั้นแทนที่จะเราจะไปพยายามกำจัดกับจัดการอคติ สิ่งที่สำคัญกว่าคือ “การเข้าใจ” ตัวเอง เข้าใจกลไกต่าง ๆ ที่เกิดขึ้น บางสิ่งไม่ผิดที่เราจะเชื่อมันแบบนั้น ที่เราจะศรัทธามันอย่างสุดหัวใจ แต่ขอให้เรารู้ตัวเองว่าสิ่งนั้นกำลังเกิดขึ้นเท่านั้นก็พอ
หัวข้อนี้อาจจะสั้น แต่เนื้อหาเยอะสุด ๆ ถ้าทุกคนทำได้ สังคมเราจะน่าอยู่เพิ่มขึ้นด้วยครับ
อ่านเพิ่มเติมได้ที่ http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_cognitive_biases (ไม่เกี่ยวกับบทความนี้)
กระดานความเห็น